info [at] jeroendiepemaat [dot] nl

Main menu

nieuws

Leve de republiek

Leve de republiek

02-12-2011

In de vorige editie van Driemaster brak Martijn Lier een lans voor de monarchie. Wat hem betreft is de monarch hét symbool voor Nederland. Nu zijn wij republikeinen en het daarom per definitie niet eens met dhr. Lier. Wij zullen daarom in dit artikel schetsen waarom de republiek toch echt de liberale staatsvorm bij uitstek is. Dat zullen wij niet doen door te zeggen dat een land waar het staatshoofd een monarch is geen vooruitgang kan boeken. Wij zullen ook niet het flauwe pad bewandelen van het prijskaartje. Tenslotte zullen we ook zeker geen vergelijking trekken met Irak: dat is niet bepaald een goed voorbeeld voor een discussie over staatsvormen. Wat doen wij dan wel? U proberen te overtuigen. Met goede argumenten, wel te verstaan.

“The people under our system, like the king in a monarchy, never dies.”
-          Martin van Buren, achtste President van de Verenigde Staten

Liberale beginselen

Liberalen zijn van nature republikeinen. Dat moet ook wel. Wie vrijheid, gelijkwaardigheid en de democratische rechtsstaat omarmt kan immers maar moeilijk kiezen voor een staatsvorm die deze drie pijlers van het liberalisme verwerpt. Monarchen zijn relieken, die – hoe mooi je ze ook optuigt in een Constitutioneel jasje – altijd in de weg blijven staan van de verwezenlijking van de liberale beginselen. Het volk is in Nederland soeverein, dus hoort ipso facto het hoogste staatsambt toegankelijk te zijn voor iedereen.

De enige manier om nu staatshoofd in Nederland te kunnen worden – een revolutie met staatsgreep tot gevolg daargelaten – is geboren worden in de juiste wieg. Een democratische verkiezing is er niet. En dat terwijl ons staatshoofd wel wetten ondertekent, ons land vertegenwoordigt en voorlopig ook nog de informateur na de parlementsverkiezingen benoemt en ministers beëdigt. Een publieke functionaris die bij slecht functioneren niet door het volk kan worden weggestemd, maar gedekt gaat onder de ministeriële verantwoordelijkheid. We kunnen het niet vaak genoeg benadrukken: in Nederland is het volk soeverein en niet de koning. Niet “le roi est mort, vive le roi!”, maar – zoals Martin van Buren al opmerkte – “les citoyens ne meurent jamais!”.

Wij vinden dat het individu de mogelijkheid moet hebben om zijn volle potentieel te benutten. En misschien is er wel iemand in potentie een veel beter staatshoofd dan Beatrix of Willem-Alexander. Diegene zal de kans echter niet krijgen, want voorlopig zitten de Oranjes, ondanks allerlei recente discussies over de monarchie, nog stevig in het zadel

Principes en praktijk

Vergis u echter niet: het gaat ons er niet om een statement te maken dat onze Koningin het slecht doet. Integendeel, wij denken dat we op dit moment juist een bijzonder goede Koningin hebben. Het gaat ons echter om principes. Het republikeinse staatsbestel sluit beter aan bij de liberale beginselen. Daarnaast heeft de praktijk geleerd dat sommige van onze vorsten bepaald niet voor het regeren geschikt waren. Of zijn we nu al Koning Willem III vergeten, in de volksmond ‘Koning Gorilla’ geheten? Een ander problematisch voorbeeld is ook te geven, zij het één van onze zuiderburen: in april 1990 weigerde de vorige Belgische vorst, Koning Boudewijn, om de (democratisch tot stand gekomen) abortuswet te bekrachtigen. Hierop onthief de Belgische regering hem voor 36 uur uit zijn functie, waarop de voltallige regering conform de Belgische grondwet de wet zelf kon bekrachtigen. Zo’n situatie kan in ons staatsbestel ook ontstaan. En de mogelijkheid voor het volk om het ultieme oordeel over de monarch te vellen is er dan niet. Ten onrechte regeert de Koning verder en blijft het soevereine volk machteloos.

Het alternatief

Wat is dan het alternatief? Wat ons betreft – verrassing – de republiek. Wij wensen een staatsvorm waarin het staatshoofd gekozen is. Dan denken we bijvoorbeeld aan een gekozen ceremonieel staatshoofd. Een President met dezelfde rol als de Koningin nu. Waarom? Omdat ook wij het belang inzien van een persoon die boven partijen kan staan en die in tijden van crisis mensen buiten de partijpolitiek om kan verenigen.

U denkt misschien dat een verkozen staatshoofd niet in staat is boven de partijen te staan. Ook dat is een misvatting. Zo speelde de Ierse president Mary McAleese, verkozen door het Ierse volk in 1997, een grote rol in het vredesproces in Noord-Ierland. Geen onderdeel van Ierland zelf natuurlijk, maar ze werd daar door alle partijen zeer gewaardeerd.

Overigens is de ambtstermijn in Ierland zeven jaar, met de mogelijkheid tot een tweede termijn. Om een president de mogelijkheid te geven ook na zijn verkiezing het gezicht van een land te zijn, is het niet wenselijk om na vier jaar alweer verkiezingen te hebben. Hij kan dan, na een misschien splijtende verkiezing, langzaam de harten van het volk veroveren. Zoals ook de Nederlandse Koningen tijd nodig hebben gehad het vertrouwen van het volk te winnen. Het essentiële verschil: bij slecht functioneren een ander. En een president hoeft in onze visie echt geen politieke cadeautjes uit te delen, dat kan hij in een ceremoniële rol immers niet.

Wie de liberale principes hoog in het vaandel heeft staan zal de vlag van de Oranjes langzaam moeten strijken. Wij zien Koningin Beatrix, haar zoon Willem-Alexander of een latere nazaat graag kandidaat staan voor het presidentschap. Dan kan het volk eindelijk oordelen.

Jeroen Diepemaat en Allard Altena

Dit artikel verscheen op 2 december 2011 in “Driemaster”, de verenigingsperiodiek van de JOVD.