info [at] jeroendiepemaat [dot] nl

Main menu

nieuws

De vrije markt is niet dood, maar springlevend

De vrije markt is niet dood, maar springlevend

03-03-2009

Het is sinds de crisis makkelijk scoren met kritiek op de vrije markt. Maar die is nog lang niet failliet, wat de linkse critici ook mogen vinden.

De vrije markt is niet dood, maar juist springlevend. De kredietcrisis is eerder veroorzaakt door een tekort aan vrije markt, dan door een teveel eraan. Dat is wat de JOVD heeft betoogd op het congres bij het 60-jarige bestaan. Voor columnist Willem Breedveld was dat woensdag reden om de JOVD hard te bekritiseren, hij had liever gezien dat de JOVD het failliet van de vrije markt hadden uitgeroepen. Dat zal niet gebeuren.

Voor de duidelijkheid: de vrije markt zoals die de afgelopen decennia heeft gefunctioneerd, valt maar ten dele te verdedigen. De korte termijn gerichte bonussen die bedrijven uitkeerden waren pervers en ook nog eens ronduit contraproductief.

Nergens heeft de JOVD ooit een ‘marktanarchie’ verdedigd. Een ware vrije markt is er een met regels, die gehandhaafd worden door een marktmeester. Zonder die regels is het systeem gedoemd te eindigen in chaos. De eerste voortekenen heeft de wereld al mogen aanschouwen.

Maar dit is niet de gelegenheid om het kind met het badwater weg te gooien, eerder het juiste moment om vast te stellen dat de politiek, het bedrijfsleven en de toezichthouders niet de juiste kaders hebben neergezet.

Het klopt: in de VS hebben banken hypotheken verkocht aan mensen die deze niet kunnen betalen. Maar dat kwam niet door de vrije markt; het werd gestimuleerd door de overheid. De situatie in de VS had niets meer te maken met een vrije markt. Toezicht heeft daar gefaald om onmogelijke situaties uit te bannen. Het ontbrak aan goed toezicht en goede regelgeving. Die les moet geleerd worden, en het systeem moet worden verbeterd. Een systeem dat een crash heeft meegemaakt moet weer opgestart worden, en dan in de toekomst wel op de goede manier.

Voor de tegenstanders van de vrije markt is het momenteel makkelijk inkoppen. Nederland kende al 16 miljoen bondscoaches tijdens het EK, maar nu mensen tijd over hebben is iedereen opeens beursanalist of econoom geworden. En dan met name van het type dat de vrije markt failliet verklaart, want dat is makkelijk scoren.

Het bestaande financiële en economische systeem is het waard om verbeterd te worden, juist omdat het zich in het verleden zo vaak bewezen heeft ten opzichte van andere systemen en meer welvaart voor iédereen heeft opgeleverd. Een tijd als deze is het moment om uitwassen aan te pakken.

Wat niet mag gebeuren is wachten. Wachten tot Gerrit Zalm de ABN AMRO/Fortis bank beter heeft gemaakt en de economische crisis een beetje overgewaaid is.

Het resultaat van afwachten is dat de jongere generatie het kind van de rekening wordt. Die waarschuwing mag zeker klinken, al zal de linkse grachtengordelelite zich zwaar geschoffeerd voelen. De babyboomgeneratie ’als een baksteen’ laten vallen is in die kringen een doodzonde.

Het is de linkse elite die, als de problemen op hun beloop worden gelaten, teert op de zak van toekomstige generaties, en zelf geen enkele verantwoordelijkheid hoeft te dragen. Het is onacceptabel om de kosten van nu door te schuiven naar de volgende generatie.

De babyboomers laten vallen is natuurlijk geen optie. Wel moeten de lasten eerlijk worden verdeeld. Dat betekent: bezuinigen waar het kan, stimuleren waar het moet.

De regering moet tegen heilige huisjes aan durven schoppen en met een integraal plan moeten komen. Dus niet de lasten naar de jongeren schuiven door collegegeld te verhogen, maar ontwikkeling stimuleren en snijden in zaken waar Nederland in deze tijden even niet het beste jongetje van de klas hoeft te zijn, bijvoorbeeld op ontwikkelingshulp.

Het betekent ook: niet wanhopig vasthouden aan AOW en pensioenstelsel, maar durven in te grijpen en de werkenden van de toekomst niet op laten draaien voor nóg hogere vergrijzingslasten. Niet de yuppen opzadelen met de rotzooi van de hippies, maar snel de perverse prikkels uit het systeem halen en zorgen dat de fouten die zijn gemaakt niet meer voor kunnen komen. Graaiers hebben geen politieke vrienden nodig.

Het debat over de oorzaken van en de remedie voor de kredietcrisis moet niet gaan over de vraag of je voor de vrije markt bent of ertegen. Dit is een crisis die slim aangepakt moet worden, met verstand, niet op basis van vergelding of onderbuikgevoelens.

Dit artikel werd, in gewijzigde vorm, gepubliceerd in de rubriek ‘Podium’ van Trouw op 3 maart 2009 en is geschreven door Jeroen Diepemaat en Jan de Geus.